مغرب هيچ شهر نيست از اين بزرگتر و آبادانتر ، اين شهر قصبهء مغرب است . « 1 » مقدسى ، معاصر با صاحب حدود العالم ، عين گفتار او را تأييد كرده و شهرهاى مغرب را نيز بر شمرده است . « 2 » بكرى در قرن پنجم هجرى از افريقيه فقط نام برده مىنويسد : جايگاهى است در مغرب كه ميان ما و مردم آنجا كوهى است . « 3 » ادريسى نيز دربارهء افريقيه وصف چندانى ندارد و فقط مىنويسد : مهديه كرسى سرزمين افريقيه و پايتخت شهرهاى آن است . « 4 » به نوشتهء ياقوت : افريقيه سرزمينى وسيع و مملكتى بزرگ است كه مقابل جزيرهء صقلّيه قرار دارد و پايان آن ، تا برابر جزيرهء اندلس امتداد دارد ؛ دو جزيره در شمال آن است ؛ صقلّيه به سمت مشرق و جزيرهء اندلس به جهت مغرب . مرز افريقيه از طرابلس غرب از سمت برقه و اسكندريه تا بجايه است و گفته‌اند مسافت آن تا مليانه حدود دو ماه و نيم راه است . ياقوت از قول ابو عبيد بكرى مىنويسد : درازاى مرز افريقيه از برقه در مشرق تا طنجه الخضراء در سمت مغرب است و پهناى آن ، از دريا تا ريگزارهايى است كه در اول سرزمين سودان قرار دارد . اين كوهها و ريگزارهاى بزرگ و متصل به هم از شرق تا غرب امتداد دارد و در اين ريگزارها فنك خوبى ( نوعى حيوان كه پوستى قيمتى دارد ) شكار مىشود . « 5 » ابو الفداء يك قرن بعد از ياقوت ، افريقيه را قسمت سوم مغرب مىداند و مىنويسد : افريقيه از برّ العدوه نيست و روبروى جزيرهء صقلّيه ( سيسيل ) و ارض كبيره ( اروپا ) واقع است . « 6 » اينك ، پيش از آنكه شهرهاى افريقيه ( قسمت سوم مغرب ) را معرفى كنيم سرزمين برقه را كه خارج از محدودهء افريقيه و حد فاصل افريقيه و مصر است شرح مىدهيم : برقه « 7 » يا سيرنائيك ، منطقه‌اى بوده ميان سرت كبير « 8 » و مرمريكا « 9 » يعنى ساحل افريقاى شمالى . نيمهء شمالى اين منطقه به پنتابليس « 10 » ، يعنى پنج شهر معروف بوده است

--> ( 1 ) . حدود العالم ؛ ص 178 . ( 2 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 311 - 312 . ( 3 ) . بكرى ، ابى عبيد ؛ المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 22 . ( 4 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 283 . ( 5 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 228 - 229 . ( 6 ) . تقويم البلدان ؛ ص 164 . ( 7 ) . Barea ( 8 ) . Syrtis Major ( 9 ) . Marmarica ( 10 ) . Pantabolic